Uyuşturucu ve Alkol Bağımlılığı
Alkol-Madde Bağımlılığı Nedir?
Alkol ya da uyuşturucu maddeyi sürekli olarak alıp tüketen ya da alkol veya maddeyi alma ihtiyacı hisseden kişilere bu gibi durumlarda bağımlı diyebiliriz. Alkol ve maddeye bağımlılık biyolojik bir rahatsızlıktır. Yani beyindeki bazı kimyasal ve biyolojik değişikliklerden kaynaklanır. Bu nedenle bağımlı olan hastaların mutlaka tedavi olması gerekir.
Alkol ve madde kullanımda bağımlılık aşamasına ne zaman geldiğini öğrenmek çok güçtür. Kişiler genel zaman içerisinde mevcut alkol ve madde kullanımının "bağımlılık" düzeyine gelmediklerini düşündükleri için gereken önlem ve tedavileri almazlar. Bağımlılık kavramı her zaman kişinin mevcut durumunu yansıtmayabilir. Gereken önlem ve tedaviyi almak için ise kişinin kendini bağımlı ya da alkolik hissetmesine gerek yoktur.
Alkol ve madde kullanımı dışında sigara, tıbbi ilaçlar, bahis, internet ve oyun alışkanlıkları da bağımlılık alanına girmektedir.
Bağımlılık Nedir?
Bağımlılık, insanlar tarafından daha çok olan belirtilen şeylerin; alkolü bıraktıktan sonra oluşan titreme, huzursuzluk, terleme gibi belirtiler olduğunu düşünse de aslında psikiyatri pratiğinde bu durum "bağımlılık" için olmazsa olmaz durumlardandır. DSM V madde (ve alkol) Tanı kriterlerinin şu şeklidedir;
• Çoğu kez istendiğinden daha fazla miktarda veya daha uzun süre madde kullanımı
• Tüketimi bırakmak veya denetim almak için süreğen sonuç vermeyen çaba harcamak.
• Madde elde etmek, kullanmak veya yarattığı etkilerden kurtulmak için fazla zaman harcar.
• Madde kullanmak için çok büyük bir istek duymak veya kendini zorlanmış hissetme
• Mesleki yükümlülüğünü yerine getirmesine engel olan durumlara yol açan yineleyici madde kullanımı.
• Sosyal ilişki sorunlarına neden olmasına rağmen alkol veya madde kullanımını sürdürmek.
• Madde kullanımı nedeniyle önemli birtakım toplumsal, mesleki veya eğlenme ve dinlenme gibi etkinliklerin azaltılması.
• Yineleyici olarak tehlike yaratabilecek durumlarda alkol madde kullanımı (araba sürmek gibi).
• Alkolün veya maddenin neden olduğu tıbbi sorunlara rağmen kullanıma devam etmek (Karaciğer yağlanması, vitamin eksiklikleri, anksiyete bozukluğu gibi).
• Tolerans gelişmiş olması (Aynı miktarla daha az etki görülmesi veya giderek artan miktarda kullanım).
• Alınmadığı dönemde belli bir süre sonra yoksunluk belirtilerinin görülmesi.
Yukarıda belirtildiği gibi fizyolojik bağımlılık tanı ölçütleri (yoksunluk ve tolerans) kullanım bozukluğu (bağımlılık) tanısı için gerekli şart değildir.
Madde kullanım bozukluğu nasıl oluşur?
Psikoaktif madde; merkezi sinir sisteminde yol açtığı nörokimyasal değişimler ile farklı psikolojik deneyimlere yola açan, kısa sürede haz verebilen maddelerdir.
''Kafa yapıcı'' etkisi olan maddeler bağımlılık döngüsünü başlatır. Madde kullanımı ile ödül yolakları (reward circuit) aktive olur.
